Gemeentes


Almelo (ambt)

De heerlijkheid Almelo en Vriezenveen

De heerlijkheid Almelo en Vriezenveen viel niet onder het Drostambt Twente: de heer van Almelo was in staat om deze bevoegdheden naar zich toe te trekken. Evenzo lijkt de heer zo'n grote invloed gehad te hebben dat er van een normale markeinrichting geen sprake was. Volgens G.J. ter Kuile sr. is de heerlijkheid oorspronkelijk wel een marke geweest, maar de laatste verwijzingen naar de Almeler marke zijn uit de 15e eeuw1. Ergens in de 14e eeuw ontstond de stad Almelo met het rechtsgebied (de wigbold). Of deze wigbold ooit gemarkeerd is geweest is mij onbekend. Of de wigbold (grofweg) overeenkomt met de gemeente Stad Almelo van 1818 is mij ook onbekend (maar ligt wel voor de hand).
Ook in de 14e eeuw krijgen "vrijen Vresen" het privilege het gebied ten noorden van de Almelose Aa te ontginnen. Hier ontstaat zodoende een schoutambt, dat later in 1810 overgaat in de gemeente Vriezenveen. Vriezenveen is dus nooit een marke geweest.

Kaarten

De kaart van Ambt Almelo komt overeen met het zuidelijke gedeelte van de heerlijkheid. De provinciale gegevens dienen als basis, maar kloppen slecht: alleen de oostkant lijkt betrouwbaar. Deze grens is gecorrigeerd op basis van de overzichtskaart 1832 van de gemeente Ambt Almelo en kadastrale kaarten 1:25.000 uit De grote provincie atlas2. De Vetpaal en de Ketelpaal zijn bekeken aan de hand van de kadastrale kaart. De noordgrens volgde slecht de Aa en de Hollander Graven, en is verbeterd, maar nog niet heel goed. De coordinaten zullen over het algemeen niet heel precies zijn (een fout van 50 meter is mogelijk, maar hopelijk uitzonderlijk).

De grenspalen zijn beschreven door H. Hagens3.

Kaarten

Bronnen

  1. G.J. ter Kuile sr., De opkomst van Almelo en omgeving, tweede druk (1947), p. 58.
  2. Topografische Dienst, De Grote Provincie Atlas Overijssel, (1991).
  3. H. Hagens, Almelose grensgeschillen, Jaarboek Twente (1992), p. 108.